CanaryVIP verandert je bezoek aan de Canarische Eilanden in een onvergetelijk avontuur met exclusieve excursies, meeslepende tours en spannende activiteiten, allemaal geleverd met uitzonderlijke service, onverslaanbare prijzen en een persoonlijke touch.
De geschiedenis van Tenerife: van de Guanchen tot nu
Een verhaal van 2000 jaar in zeven hoofdstukken
Tenerife heeft een geschiedenis die meer dan tweeduizend jaar teruggaat voordat de eerste toerist uit een vliegtuig stapte. Het eiland was het thuis van een inheemse bevolking die meer dan een millennium in afzondering leefde, vocht een van de hevigste verzetscampagnes tegen de Spaanse verovering in de 15e eeuw en werd later een belangrijke halte op de Atlantische handelsroutes naar Amerika. Zelfs Horatio Nelson verloor zijn rechterarm toen hij Santa Cruz probeerde binnen te vallen.
Deze gids behandelt de echte geschiedenis van Tenerife in chronologische volgorde: de Guanchen, de Spaanse verovering, de koloniale periode, aanvallen van piraten, de mislukte invasie van Nelson en de ontwikkeling van het toerisme in de 20e eeuw. Geen mythologie, geen vaag “rijk tapijt van cultuur”, gewoon wat er echt gebeurd is en waar je de bewijzen vandaag de dag nog steeds kunt zien.
De Guanchen: De oorspronkelijke bewoners van Tenerife
De Guanchen waren de inheemse bevolking van Tenerife. De term verwees oorspronkelijk alleen naar de inwoners van Tenerife, maar wordt nu algemeen gebruikt voor de inheemse bevolking van alle zeven Canarische eilanden.
Waar ze vandaan komen. De Guanchen waren van oorsprong Amazigh (Berbers), afkomstig uit Noord-Afrika. Hun taal (nu uitgestorven, maar fragmenten overleven in plaatsnamen en historische documenten) vertoont duidelijke overeenkomsten met Berbertalen. Genetische studies bevestigen de Noord-Afrikaanse afkomst, waarbij moderne Canarische eilandbewoners nog steeds 16 tot 31% Guanche autosomaal DNA dragen, afhankelijk van het eiland.
Toen ze aankwamen. De datering is omstreden. Archeologisch bewijs uit de Grot van de Guanches in Icod de los Vinos suggereert bewoning vanaf de 6e eeuw voor Christus op basis van aardewerkanalyse. Oude DNA-onderzoeken hebben genomen gevonden die dateren van rond 1031 voor Christus. De meest gangbare schatting is dat ze in etappes arriveerden in het eerste millennium voor Christus. Hoe ze de oversteek vanuit Noord-Afrika (ongeveer 100 km) konden maken zonder enig bewijs van boten of navigatiekennis achter te laten, blijft een van de grote mysteries van de archeologie van de Canarische Eilanden.
Hoe ze leefden. De Guanchen leefden voornamelijk in natuurlijke grotten en vulkanische buizen, hoewel er ook enkele bovengrondse nederzettingen met droogstenen structuren zijn gevonden. Hun economie was gebaseerd op het hoeden van geiten en schapen, basislandbouw (gerst, tarwe, bonen) en beperkte visvangst. Ze maakten gofio (een geroosterd graanmeel dat vandaag de dag nog steeds op de Canarische Eilanden wordt gegeten) en maakten aardewerk, benen werktuigen en kleding van geitenhuiden.
Hoe hun samenleving was georganiseerd. Toen de Spanjaarden in 1494 aankwamen, woonden er naar schatting 15.000 tot 30.000 Guanchen op Tenerife, verdeeld in negen menceyatos (koninkrijken): Anaga, Tegueste, Tacoronte, Taoro, Icod, Daute, Adeje, Abona en Guimar. Elk werd geregeerd door een mencey (ongeveer gelijk aan een koning). De negen divisies komen ongeveer overeen met de gebieden van het moderne Tenerife die nog steeds deze namen dragen.
Religie en begrafenis. De Guanchen aanbaden Magec (de zonnegod) en Chaxiraxi (een moedergodin die later werd gesyncretiseerd met de Maagd van Candelaria, de beschermheilige van de Canarische Eilanden). Men geloofde dat de berg Teide de woonplaats was van Guayota, een kwade geest. Ze deden aan mummificatie, met technieken die onderzoekers vergeleken met die van het oude Egypte. Er zijn meer dan 200 Guanche-mummies gevonden op Tenerife, waarvan de rijkste concentratie in de Barranco de Herques te vinden is.
De Spaanse verovering (1494 tot 1496)
De Spaanse verovering van de Canarische Eilanden begon in 1402, maar Tenerife hield langer stand dan welk ander eiland ook. De eerste serieuze poging om Tenerife te veroveren kwam in 1464, meer dan 30 jaar voordat het uiteindelijk viel.
In 1494 landde Alonso Fernandez de Lugo (wiens naam je overal op straatnaambordjes op het eiland ziet) op de kust bij het huidige Santa Cruz met een troepenmacht van meer dan 1000 man, waaronder Castiliaanse soldaten, Canariërs van reeds veroverde eilanden en een cavalerie-eenheid. Vier van de negen Guanche menceys (Guimar, Adeje, Abona en Anaga) sloten vredesverdragen met de indringers. De andere vijf weigerden zich te onderwerpen.
De eerste Slag bij Acentejo (31 mei 1494). Toen de Lugo's troepen het binnenland introkken richting Taoro (het huidige Puerto de la Cruz en La Orotava), liepen ze in een ravijn in een hinderlaag van Guanche-krijgers onder leiding van Mencey Bencomo en zijn halfbroer Tinguaro. De Spanjaarden werden verwoest en verloren ongeveer 80% van hun troepenmacht. De Lugo zelf raakte gewond en ontsnapte ternauwernood. De moderne stad La Matanza de Acentejo (“De Slachting van Acentejo”) markeert de plaats van deze slag.
De Lugo's terugkeer (1495). Nadat hij zijn bezittingen had verkocht om een nieuwe campagne te financieren, keerde de Lugo terug met 1000 veteranen uit de Granada-oorlog plus cavalerie. In november 1495 werden de Guanchen verslagen in de Slag bij Aguere (nabij het huidige La Laguna). Bencomo werd gedood.
De tweede Slag bij Acentejo (25 december 1495). De Guanchen, nu geleid door Bencomo's zoon Bentor en verzwakt door een epidemie (waarschijnlijk pokken meegebracht door de Spanjaarden), werden verslagen in de buurt van dezelfde plek als hun eerdere overwinning. Na drie uur vechten werden ze overweldigd door de Spaanse vuurwapens en cavalerie. De moderne stad La Victoria de Acentejo (“De Overwinning van Acentejo”) markeert deze plek.
De verovering eindigde formeel op 25 juli 1496 met het Verdrag van Los Realejos in de Orotavavallei. Bentor zou zichzelf van een klif hebben gegooid in plaats van zich aan de Spaanse overheersing te onderwerpen. Veel Guanchen werden tot slaaf gemaakt ondanks een pauselijk verbod op slavenhandel met Canarische Eilandbewoners uit 1434. In 1511 werd een bevel uitgevaardigd om alle gevangen Guanchen vrij te laten.
Binnen enkele generaties werden de taal, cultuur en identiteit van de Guanchen grotendeels opgenomen in de koloniale Spaanse bevolking. Maar hun genetische erfenis blijft voortbestaan: moderne Tinerfeños hebben een aanzienlijke inheemse afstamming.
Koloniaal Tenerife (16e tot 18e eeuw)
Na de verovering werd Tenerife snel opnieuw vormgegeven. San Cristobal de La Laguna werd de eerste hoofdstad en werd aangelegd volgens een rasterplan dat later het model werd voor Spaanse koloniale steden in Amerika. Mede daarom staat het historische centrum van La Laguna nu op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
Landbouw en handel. De Spanjaarden rooiden grote gebieden met inheems dennenbos en plantten suikerriet. Toen de suikerprijzen instortten, schakelde de economie over op wijn (vooral de zoete Malvasia, die in heel Europa beroemd werd en door Shakespeare werd genoemd). Later kwam cochenille (een rode kleurstof gemaakt van insecten), tabak, tomaten en uiteindelijk bananen, die vandaag de dag nog steeds een belangrijk gewas zijn.
Atlantische handelsroutes. De ligging van Tenerife tussen Europa, Afrika en Amerika maakte het een belangrijke stopplaats. Christoffel Columbus stopte in 1492 in het naburige La Gomera op zijn eerste reis naar Amerika. Magellan koos Tenerife voor zijn tussenstop in 1519 toen hij de wereld rond reisde. Santa Cruz werd een belangrijke haven die Spanje verbond met zijn Amerikaanse koloniën.
Piratenaanvallen. Dit strategische belang trok ongewenste aandacht. Piratenvloten patrouilleerden vanaf de 16e eeuw in de wateren tussen de Azoren en de Canarische Eilanden, vielen schepen aan en plunderden kustnederzettingen. In april 1657 viel de Engelse admiraal Robert Blake een Spaanse schatvloot bij Santa Cruz aan en vernietigde deze.
Massale emigratie naar Amerika. Vanaf de 17e eeuw emigreerden grote aantallen Canarios naar Spaanse koloniën, met name Venezuela, Cuba en Puerto Rico. Deze band is vandaag de dag nog steeds zichtbaar in de gedeelde achternamen, voedseltradities en het kenmerkende Canarisch-Spaanse accent, dat meer lijkt op Caribisch Spaans dan op Castiliaans op het vasteland.
De mislukte invasie van Nelson (1797)
Op 25 juli 1797 probeerde de Britse vice-admiraal Horatio Nelson Santa Cruz de Tenerife te veroveren met een troepenmacht van ongeveer 900 man, in de hoop een Spaans schatkistschip in beslag te nemen en een strategische basis in de Atlantische Oceaan te veroveren. De aanval mislukte jammerlijk.
Spaanse troepen onder generaal Antonio Gutierrez waren voorbereid. De smalle straten van Santa Cruz waren in het voordeel van de verdedigers en de Britse landingsgroepen werden met zwaar artillerie- en musketvuur bestookt. Nelson leidde persoonlijk een van de landingsgroepen, maar werd in zijn rechterarm geraakt door een granaatscherf toen hij van boord wilde gaan. Zijn arm moest die nacht worden geamputeerd.
De Britten werden gedwongen zich terug te trekken met aanzienlijke verliezen. In een beroemd gebaar van ridderlijkheid stuurde generaal Gutierrez wijn en brood naar de verslagen Britse troepen voordat ze vertrokken. Het kanon van Nelson, El Tigre (het kanon waarvan wordt aangenomen dat het het schot afvuurde dat hem verwondde), wordt nog steeds tentoongesteld in Santa Cruz.
Dit was een van de weinige nederlagen in de carrière van Nelson en blijft een punt van plaatselijke trots in Santa Cruz. De gebeurtenis was ook een keerpunt voor Nelson, die de Slag om de Nijl en Trafalgar zou winnen met slechts één arm.
19e en 20e eeuw: van landbouw tot toerisme
In 1821 werd Santa Cruz de eerste hoofdstad van de hele provincie Canarische Eilanden. Las Palmas (Gran Canaria) was hier niet blij mee en na meer dan een eeuw rivaliteit splitste Madrid de archipel in 1927 op in twee provincies: Santa Cruz de Tenerife (Tenerife, La Gomera, La Palma en El Hierro) en Las Palmas de Gran Canaria (Gran Canaria, Lanzarote en Fuerteventura). Deze verdeling bestaat vandaag de dag nog steeds, waarbij de twee hoofdsteden elkaar afwisselen als zetel van de regering van de Canarische Eilanden.
De bananeneconomie. Aan het eind van de 19e eeuw kwam de bananenteelt op, waardoor het agrarische landschap van Tenerife veranderde. Britse handelsbedrijven richtten bananenexportbedrijven op en de kenmerkende kleine Canarische banaan (anders dan de grotere variëteiten die in Midden-Amerika worden geteeld) werd het belangrijkste exportgewas van het eiland. Bananenplantages bedekken nog steeds een groot deel van de noordkust.
Vroeg toerisme. Tenerife begon aan het eind van de 19e eeuw bezoekers aan te trekken, aanvankelijk rijke Noord-Europeanen die om gezondheidsredenen werden aangetrokken door het milde klimaat. Puerto de la Cruz werd het eerste vakantieoord.
Massatoerisme. De echte transformatie kwam in de jaren 1960 met de ontwikkeling van de luchthaven Reina Sofia in het zuiden en de bouw van grote resorthotels langs de kust van Playa de las Americas en Los Cristianos. Binnen twee decennia verving het toerisme de landbouw als belangrijkste economische activiteit van het eiland. Vandaag de dag ontvangt Tenerife ongeveer 6 miljoen bezoekers per jaar, waarmee het het meest bezochte Canarische eiland is.
Tenerife vandaag
Tenerife is een autonome gemeenschap van Spanje met een eigen eilandregering (Cabildo). Het heeft ongeveer 950.000 inwoners en is daarmee het dichtstbevolkte eiland van de Canarische Eilanden en het dichtstbevolkte eiland van Spanje. De hoofdstad is Santa Cruz de Tenerife.
Spaans is de officiële taal. Het accent en de woordenschat van het Canarisch Spaans verschillen van die van het Spaans op het vasteland, beïnvloed door het Portugees, de taal van de Guanchen en Latijns-Amerikaans Spaans (door eeuwen van emigratie en terugkeer).
De economie is voor het overgrote deel gebaseerd op toerisme, waarbij de dienstensector goed is voor ongeveer 75% van het BBP. Landbouw (bananen, tomaten, aardappelen, wijn) en de bouw maken het grootste deel van de rest uit. Het eiland maakt deel uit van de EU, maar heeft een speciale economische zone met lagere belastingen dan het vasteland van Spanje (IGIC in plaats van IVA, momenteel 7%).
Het erfgoed van de Guanchen is nog steeds zichtbaar in plaatsnamen (Tacoronte, Tegueste, Adeje, Guimar, Icod, Anaga), in gofio (dat nog steeds dagelijks door veel Canariërs wordt gegeten), in lucha canaria (Canarisch worstelen, een traditionele sport) en in de voortdurende verering voor de Virgen de Candelaria, de beschermheilige van de Canarische Eilanden, waarvan de oorsprong teruggaat tot de Guanchegodin Chaxiraxi.
Waar kun je de geschiedenis van Tenerife bekijken?
Museo de Naturaleza y Arqueologia (MUNA). In Santa Cruz. Het belangrijkste archeologische museum op Tenerife. Bevat Guanche-mummies, gereedschappen, aardewerk en uitgebreide exposities over de pre-Spaanse cultuur van de Canarische eilanden.
La Laguna historisch centrum. UNESCO Werelderfgoed. De rasterindeling die het model werd voor Spaanse koloniale steden. Bekijk onze La Laguna gids.
Piramides de Guimar. Zes trappiramides in Guimar, met een museum dat hun mogelijke connecties met pre-Spaanse culturen onderzoekt. De site werd onderzocht door de Noorse ontdekkingsreiziger Thor Heyerdahl.
Castillo de San Cristobal. De overblijfselen van het fort in Santa Cruz waar de Spanjaarden zich verdedigden tegen de aanval van Nelson. Het kanon El Tigre wordt vlakbij tentoongesteld.
Cueva de los Guanches. In Icod de los Vinos, een van de oudste archeologische vindplaatsen op het eiland, met bewijs van bewoning uit de 6e eeuw voor Christus.
La Matanza en La Victoria de Acentejo. Twee steden waarvan de namen letterlijk de twee veldslagen van de Spaanse verovering vastleggen: “De Slachting” en “De Overwinning”.
Ontdek Tenerife met CanaryVIP
Om het historische noorden van Tenerife te zien (La Laguna, La Orotava, Icod de los Vinos, Garachico), CanaryVIP's rondleidingen per bus Deze stops zijn inclusief hotel pick-up vanuit het zuiden. Voor de vulkanische landschappen die de geschiedenis van het eiland hebben gevormd, zie de Rondleiding Teide.
Topactiviteiten:
